Konflikt serologiczny

Konflikt serologiczny

Powodem wystąpienia konfliktu serologicznego jest istnie­nie niezgodności serologicznej, która daje się wykryć u badanej pary rodzicielskiej jeszcze przed za­inicjowaniem ciąży. Niezgodność serologiczna polega na obecności różnic w cechach grupowych krwi obojga rodzi­ców w zakresie czynnika Rh. Typowe „ustawienie konflik­towe” ma miejsce wówczas, gdy u ojca występuje czyn­nik Rh + , a u matki Rh — . Stwarza to realne możliwości przekazania płodowi cech antygenowych przez ojca, a rów­nocześnie prowadzi do uczulenia matki przeciwko tym cechom i wytworzenia się w jej ustroju przeciwciał od­pornościowych. Przenikanie przeciwciał przez łożysko do płodu powoduje uszkodzenie nie tylko jego krwinek czer­wonych, lecz również jego narządów wewnętrznych, pro­wadząc do objawów choroby hemolitycznej. Niezgodność serologiczna jest tylko podłożem dla konfliktu, natomiast sama nie stanowi choroby. Konfliktem serologicznym płodowomatczynym nazywa się stan uczulenia (immunizacji) matki prze­ciwko antygenom krwinkowym płodu. W wyniku tego procesu dochodzi u płodu do rozwoju choroby hemo­litycznej. Przyczyną konfliktu serologicznego mogą być wszystkie znane układy grupowe krwi, a nawet jej ce­chy indywidualne. Jednakże najczęściej, bo w dziewięć­dziesięciu kilku procentach wszystkich przypadków, przy­czyną jest niezgodność w zakresie czynnika Rh. Nazwa pochodzi od pierwszych liter słowa Rhesus, czyli małp, u których czynnik ten stale występuje. Czynnik Rh wy­stępuje w krwinkach czerwonych u 85% ludzi rasy białej. U ras kolorowych Rh plus występuje częściej, np. u Mu­rzynów w 90—95%, a u Chińczyków blisko w 95%. Cechę Rh dziedziczy się po rodzicach. Czynnik ten jest zespołem antygenów oznaczonych symbolami CDE i cde, przy czym każdy z nich dziedziczy się poprzez osobny gen, co w su­mie daje 36 różnych genotypów. Największe znaczenie praktyczne posiada antygen D i z nim zazwyczaj wiąże się obserwowany konflikt. Osoby, u których w krwinkach czerwonych stwierdza się obecność antygenu D, oznaczamy symbolem Rh+, zaś osoby, u których w krwinkach czerwonych nie stwierdzamy antygenu D określamy jako Rh — . Jeśli w krwinkach występują antygeny C i E, wówczas układ Rh jest ozna­czony jako dodatni niekompletny. Ten ostatni należy do rzadkości i ma znaczenie tylko w przetaczaniach krwi. Z punktu widzenia profilaktycznego zasługuje na szcze­gólną uwagę fakt, że przeciwciała anty Rh są przeciwcia­łami odpornościowymi, a nie naturalnymi. Innymi słowy nie ma ich u człowieka, który wcześniej nie został uczulo­ny. Do immunizacji może dojść: 1) po przetoczeniach lub po wstrzykiwania do krwi Rh+ osobom będącym Rh — ; 2) po przebytych porodach lub poronieniach, gdy u ojca występuje Rh+, a u matki Rh — . Do immunizacji w przebiegu ciąży dochodzi w nastę­pujących okolicznościach: a) krwinki płodu zawierają an­tygen, który nie występuje w ustroju matki; b) krwinki płodu muszą wniknąć do krwiobiegu matczynego w do­statecznej ilości; c) u matki występuje zdolność do odpo­wiedzi immunologicznej, a zarazem brak immunotolerancji w stosunku do danego antygenu. Utożsamianie dwóch pojęć: niezgodności sero­logicznej i konfliktu jest nieporozumieniem. Je­śli częstość występowania niezgodności oznaczamy liczbą 100, to immunizacja występuje w liczbie 5. Zatem konflikt występuje tylko w 5% przypadków istniejącej niezgod­ności serologicznej. O rozpoznaniu konfliktu decyduje wy­krycie przeciwciał w okresowych badaniach krwi podczas ciąży. Choroba hemolityczna jest następstwem uszkodzenia płodu. W zależności od stopnia tego uszkodzenia choroba przybiera postać niedokrwistości, obrzęku uogólnionego lub żółtaczki noworodków. Najczęstszą postacią choroby hemolitycznej jest ciężka żółtaczka noworodków. Profilaktyka choroby hemolitycznej sprowadza się do: 1. Nieprzerywania pierwszej ciąży. Przerywanie stwa­rza zagrożenie każdej następnej ciąży z uwagi na ewen­tualność konfliktu serologicznego. W każdym przypadku, gdy zaistnieje konieczność przetoczenia krwi, stosuje się krew jednoimienną, ze ści­słym uwzględnieniem czynnika Rh. Nieprzetaczania kobiecie krwi pochodzącej od męża, choćby nie było między nimi niezgodności serologicznej, ze względu na indywidualne cechy krwi. Przeprowadzania w przebiegu ciąży z ustawieniem konfliktowym okresowych specjalnych badań krwi, ma­jących na celu wczesne wykrycie ewentualnego zagroże­nia płodu, by mu skutecznie zapobiegać. Zaraz po porodzie dziecka pochodzącego z ciąży kon­fliktowej wstrzykiwania matce zapobiegawczo surowicy o wysokim mianie przeciwciał anty D w celu szybkiej neutralizacji obcych krwinek, które przedostały się do krwiobiegu matki. W leczeniu choroby hemolitycznej stosuje się: 1) wcześ­niejsze rozwiązanie, zależnie od stopnia ryzyka dla płodu; 2) wymienne przetaczanie krwi w okresie życia płodowego, około 28 tygodnia trwania ciąży; 3) wymienne przetocze­nie krwi już po urodzeniu dziecka. Ten ostatni zabieg ma w praktyce najczęstsze zastosowanie. W świetle omówionych zagrożeń ciąży, podstawowego znaczenia nabiera problem przekazywania rodzącemu się pokoleniu dobrego wzorca rodzicielskiego. Zadanie to pod­jęła „Szkoła Rodzenia”. Okres ciąży w jej ujęciu to nie okres oczekiwania, lecz okres intensywnego wzrostu i doj­rzewania. Wzrasta i dojrzewa człowiek w fazie swego ży­cia ukrytego w łonie matki, a wraz z nim młodzi rodzice, którzy niejednokrotnie muszą w tym czasie przezwycię­żyć wiele obciążeń sięgających czasów ich dzieciństwa. Rodzice ci zdobywają świadomość, że wychowują swoje dziecko już podczas ciąży, przekazując mu to, co mają naj­lepszego. Rosną do nowych zadań, pogłębiają więź mał­żeńską, tworzą zdrowy klimat dla psychoseksualnego roz­woju swego potomstwa.