Cykl miesiączkowy

Cykl miesiączkowy

Jajeczkowanie, zwane z łacińska owulacją, posiada istotne znaczenie dla utrzymania gatunku ludzkiego. Wy­stępuje ono jednorazowo w przebiegu tzw. cyklu płcio­wego, czyli okresu zawartego między pierwszym dniem krwawienia miesięcznego a ostatnim dniem poprzedzają­cym pojawienie się następnej menstruacji. Jajeczkowanie jest tym faktem biologicznym, który warunkuje płodność kobiety. Ponieważ zdolność do zapłodnienia jajeczka trwa zaledwie 8 godzin (więc nie sięga nawet 1 doby), zaś zdol­ność zapładniająca plemników utrzymuje się przez 36 do 48 godzin, a praktycznie nigdy więcej niż 3 doby, właściwy okres płodności u kobiety w przebiegu każdorazowego cy­klu nie przekracza 4 dni. Są to dni teoretycznie wyznaczonej płodności w przebiegu cyklu płciowego kobiety. I faza cyklu obejmuje wzrost i dojrzewanie pęche­rzyków w jajniku. Każdy pęcherzyk zawiera jajo, czyli żeńską komórkę nasienną. Tworzenie się komórek jajo­wych kończy się już u płodu w V miesiącu ciąży. Osiągnię­ta wówczas maksymalna liczba wynosi niemal 7 milionów. Już w chwili rodzenia się dziewczynki liczba ta jest zre­dukowana do 2 milionów, a w wieku 7 lat do ok. 90 tys. Na początku każdego cyklu nowa seria pęcherzyków rozpoczyna wzrost. Największy osiąga średnicę 6 mm. Pozo­stałe ulegają zarośnięciu przed uzyskaniem ostatecznych wymiarów. Nie wiemy jeszcze, ile pęcherzyków wzrasta podczas jednego cyklu i co decyduje, że jeden pęcherzyk, właśnie ten, a nie inny, odegra zasadniczą rolę w danym cyklu. Bo tylko 1 raz w ciągu cyklu pęka pęcherzyk i tyl­ko 1 komórka jajowa zostaje wydalona do dróg rodnych kobiety. Prawdopodobnie wchodzi tu w grę aktywność czynnościowa takiego wybranego pęcherzyka, wyrażająca się maksymalnym wydzielaniem hormonalnym i najwięk­szą podatnością na bodźce hormonalne pochodzące z wyż­szych pięter układu nerwowego. II faza, rozpoczynająca się w przybliżeniu na 2 tygodnie przed wystąpieniem miesiączki, jest fazą owulacji, czyli wydostania się komórki jajowej z pęcherzyka, a w dal­szym ciągu fazą tworzenia się pełnej aktywności i zaniku ciałka żółtego. Zdolność do zapłodnienia jaja po opuszcze­niu pęcherzyka nie przekracza 8 godzin. Nie udało się nigdy uzyskać ciąży w wyniku zapłodnienia, o ile upłynęło wię­cej niż 8 godzin od chwili jajeczkowania. Przejście fazy I w fazę II wyraża się podwyższeniem temperatury tzw. podstawowej, mierzonej najczęściej rano przed wstaniem z łóżka i przed wykonywaniem jakichkolwiek czynności. Niższa temperatura w I fazie zależy od działania hormo­nów wytworzonych przez pęcherzyk przed jego pęknię­ciem (estrogenów). Podwyższenie temperatury na początku II fazy wiąże się z działaniem ciałka żółtego, wytworzone­go w pęcherzyku, już po wydaleniu jaja. Podwyższenie temperatury zależy od swoistego działania hormonu ciał­ka żółtego (progesteronu) na ośrodek regulacji ciepłoty ciała. Jajeczko zostaje uwolnione z pęcherzyka pękającego w jajniku u szczytu swej dojrzałości. Tylko wyjątkowo mo­że dojrzeć na raz więcej niż jedno jajeczko, jak to się dzie­je w ciąży bliźniaczej dwujajowej, w której każdy płód pochodzi z innego jaja. Jednakże poza tym wyjątkiem doj­rzewa ostatecznie tylko jeden pęcherzyk i uwolnione z nie­go jajeczko dostaje się do jajowodu, gotowe do zapłodnie­nia. W miejscu wydalonego jaja rozwija się twór spełnia­jący rolę gruczołu hormonalnego przez okres 14 dni. Jest to mianowicie ciałko żółte. Często spotykamy nieścisłą informację, jakoby owulacja przypadała w środku cyklu. W istocie występuje ona na przełomie dwu faz: fazy dojrzewania pęcherzyka i fazy ciałka żółtego. O ile faza ciałka żółtego jest mniej więcej stała i trwa około 14 dni, o tyle tempo wzrostu pęcherzyka zależy od bodźców ze strony ośrodkowego układu nerwo­wego i wielu różnych czynników, m.in. od długości cyklu. Im dłuższy cykl, tym dłuższa faza wzrostu pęcherzyka, im krótszy — tym krótsza.